ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΟΦΕΙΛΕΤΩΝ - ΜΕΣΩ ΟΡΙΣΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΕΞΩΔΙΚΑΣΤΙΚΟΥ

Γ. Ψαράκης - Τα 4 Στάδια Προστασίας της Περιουσίας των Οφειλετών στο πλαίσιο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού stadia-prostasias-ofeileti-exodikastikos-michanismos Legal Insight Σεπτέμβριος 2025 Γιώργος Ψαράκης, ΜΔΕ, LL.M., PgCert (αναδημοσίευση από capital.gr) Πολλά έχουν γραφτεί για τον νέο Εξωδικαστικό Μηχανισμό του νόμου 4738/2020. Για τη διαδικασία, τα υπαγόμενα χρέη, τα πρόσωπα που μπορούν να κάνουν χρήση κ.ο.κ. Ένα από τα ζητούμενα που ενδιαφέρει αρκετά τους πολίτες και τις επιχειρήσεις είναι το αν παρέχει προστασία η ένταξη στον μηχανισμό αυτό από πράξεις εκτέλεσης (πλειστηριασμούς κ.ο.κ.) εκ μέρους των πιστωτών και με ποιους όρους. Από τη στιγμή που υποβάλεις την αίτηση μέχρι τη στιγμή που υπογράφεις τη σύμβαση με τους πιστωτές σου ποια η προστασία που σου παρέχει η πλατφόρμα; Ο νόμος για το νέο εξωδικαστικό μηχανισμό προβλέπει (στο άρθρο 18) ότι οι οφειλέτες προστατεύονται αυτόματα από πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης, με τρεις όμως σημαντικότατες εξαιρέσεις: α) Η προστασία δεν παρέχεται από τον χρόνο δημιουργίας της αίτησης αλλά από τον χρόνο οριστικοποίησής της (άρα απαιτείται μια προεργασία και δεν αρκεί απλώς η υποβολή της αίτησης που είναι υπόθεση δευτερολέπτων). β) Η προστασία δεν καλύπτει την προδικασία του πλειστηριασμού που διεξάγεται από ενέγγυο πιστωτή (λ.χ. από την τράπεζα που έχει εγγράψει προσημείωση σε ακίνητο του οφειλέτη), δηλ. δεν καλύπτει πράξεις όπως κατάσχεση, τυχόν δήλωση συνέχισης πλειστηριασμού κ.λπ. αλλά καλύπτει μόνο την ίδια την πράξη του πλειστηριασμού. γ) Η προστασία δεν καλύπτει τον πλειστηριασμό που έχει προγραμματιστεί μέσα στο επόμενο τρίμηνο από την υποβολή της αίτησης. Ακόμα όμως και να μην εντάσσεται ο οφειλέτης στις προϋποθέσεις του νόμου για να πάρει την παραπάνω αυτόματη προστασία, είναι δυνατή η προσφυγή στη δικαστική εξουσία με αίτημα τη χορήγηση ειδικότερης προστασίας. Και μάλιστα ανεξάρτητα του αν τελικά συμφωνήσουν ή όχι οι πιστωτές στην πρόταση που θα εξάγει ο αλγόριθμος. Πολύ συνοπτικά, έχουμε 4 στάδια προστασίας του οφειλέτη στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού: Α. Πρώτον, έχουμε το στάδιο από την υποβολή της αίτησης μέχρι την οριστικοποίηση αυτής. Η υποβολή λαμβάνει χώρα με την έναρξη της διαδικασίας (υπόθεση άρα κάποιων δευτερολέπτων), ενώ η οριστικοποίηση με την άντληση όλων των απαραίτητων στοιχείων από το σύστημα (υπόθεση άρα μερικών εβδομάδων). Στο στάδιο αυτό ενώ δεν έχει προλάβει να οριστικοποιήσει ο οφειλέτης ή ο σύμβουλός του την αίτηση, ενδέχεται ο δανειστής να προχωρήσει σε κατάσχεση ακίνητης περιουσίας κοκ. Στην περίπτωση αυτή, έχουν υπάρξει δικαστικές αποφάσεις που έχουν κάνει δεκτή την αίτηση προστασίας του οφειλέτη λόγω καταχρηστικής συμπεριφοράς του δανειστή, ιδίως όταν α) οι διαδικασίες της αναγκαστικής εκτέλεσης ξεκίνησαν μετά την υποβολή της αίτησης και άρα δεν μπορεί ευχερώς να υποστηριχθεί ο προσχηματικός χαρακτήρας της τελευταίας και β) η καθυστέρηση οριστικοποίησης συνδέεται αποκλειστικά με παραλείψεις των δανειστών. Βλ. λ.χ. τα όσα χαρακτηριστικά αναφέρει η υπ’ αριθμ. 10589/2024 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης: «η δε επιβολή κατάσχεσης αποδεικνύεται, από τα παραπάνω πραγματικά περιστατικά, ότι έγινε αιφνιδιαστικά και με τη σκοπιμότητα να μην προηγηθεί η εξέταση της πιθανότητας ρύθμισης κατά τις διατάξεις του ως άνω νόμου των οφειλών του αιτούντος, για την απόρριψη μάλιστα της οποίας η καθ’ ης η ανακοπή ήταν υποχρεωμένη να αιτιολογήσει την καθ’ οιονδήποτε τρόπο μη συναίνεσή της σύμφωνα με τη ανωτέρω διάταξη, ενώ αποδεικνύεται και ότι η καθ’ ης επιδίωξε να προλάβει να επιβάλει κατάσχεση πριν την οριστική υποβολή της αίτησης, προκειμένου να μην τύχει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 18 παρ.1 του νόμου…». Β. Δεύτερον, έχουμε το στάδιο από την οριστικοποίηση της αίτησης και μετά όπου παρέχεται η ως άνω αυτόματη προστασία του νόμου. Ενδεικτικά αναφέρουμε την υπ’ αριθμ. 211/2025 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Λαμίας: «Όσον αφορά όμως τον πρώτο ανακόπτοντα, αποδείχθηκε ότι με την με αριθμό ......../11-10-2024 Βεβαίωση της Γενικής Γραμματείας Χρηματοπιστωτικού Τομέα και Διαχείρισης Ιδιωτικού Χρέους, υπέβαλε προσωπική αίτηση με αριθμό πρωτοκόλλου ....... και με ημερομηνία οριστικής υποβολής την 11η- 10-2024, προκειμένου να ρυθμιστεί η οφειλή του στο πλαίσιο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης οφειλών, κατά τις διατάξεις του ν. 4738/2020. Πάρα ταύτα, η καθ ’ ης την 31η-10-2024, ήτοι μόλις είκοσι ημέρες αργότερα και ενώ η εν λόγω αίτηση βρισκόταν ακόμη στο στάδιο της αξιολόγησης από τους πιστωτές, προέβη στην επίσπευση της προσβαλλόμενης πράξης εκτέλεσης σε βάρος του πρώτου ανακόπτοντος, χωρίς να αναμένει την ολοκλήρωση της σχετικής διαδικασίας, προκειμένου να εξετασθεί η δυνατότητα ικανοποίησης της ένδικης απαίτησής της, επιλέγοντας έτσι το επαχθέστερο για τον πρώτο ανακόπτοντα μέσο, προς είσπραξη της απαίτησής της». Η περίπτωση αυτή είναι η πιο ξεκάθαρη, εφόσον προκύπτει η προστασία απευθείας από το γράμμα του νόμου. Γ. Τρίτον, έχουμε το στάδιο μετά την παρέλευση του διμήνου από την οριστικοποίηση της αίτησης, όπου όμως δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα η διαδικασία για λόγους που δεν αφορούν στον οφειλέτη. Τούτο διότι κατ’ αρχήν, όπως προβλέπει ο νόμος, η διαδικασία θεωρείται περαιωμένη αν δεν υπογραφεί σύμβαση αναδιάρθρωσης εντός 2 μηνών. Επομένως, έχουν δημοσιευτεί δικαστικές αποφάσεις που δεν παρέχουν προστασία στον οφειλέτη επειδή παρήλθε το δίμηνο χωρίς να έχει υπάρξει συμφωνία, όπως υπάρχουν και αντίθετες αποφάσεις που διατάσσουν την αναστολή/ακύρωση των πράξεων εκτέλεσης. Βλ. λ.χ. την υπ’ αρ. 762/2024 απόφαση του Πρωτοδικείου Αθηνών όπου το δικαστήριο προέβη στην ακύρωση κατάσχεσης που επιβλήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2023 ενώ η οφειλέτρια είχε υποβάλει οριστικώς αίτηση τον Μάρτιο του 2023 (και άρα είχε παρέλθει το δίμηνο). Ειδικότερα, το δικαστήριο έκρινε ότι «η καθ’ ης η ανακοπή προέβη παράνομα και καταχρηστικά στην άσκηση του ένδικου δικαιώματος της, καθ` υπέρβαση των ορίων της καλής πίστης και των χρηστών ηθών. Ειδικότερα, ενώ έχει υποβληθεί οριστικά η αίτηση περί εξωδικαστικής ρύθμισης των οφειλών της ανακόπτουσας, ώστε να τυγχάνει εφαρμογής η διάταξη του άρθρου 18 ν. 4821/2021, περί αναστολής της λήψης των αναγκαστικών μέτρων, η καθ’ ης επισπεύδει την προσβαλλόμενη πράξη εκτέλεσης σε βάρος της ανακόπτουσας, χωρίς να αναμένει την περάτωση της σχετικής διαδικασίας του ν. 4738/2020, προκειμένου να ικανοποιηθεί η ένδικη απαίτησή της, επιλέγοντας το επαχθέστερο μέσο για την ανακόπτουσα για την είσπραξη της ως άνω οφειλής, προξενώντας της ανεπανόρθωτη βλάβη». Δ. Τέταρτον, έχουμε το τελευταίο στάδιο όπου είτε καταρτίζεται συμφωνία ρύθμισης (σύμβαση αναδιάρθρωσης) είτε απορρίπτεται η πρόταση από τους πιστωτές. Στην πρώτη περίπτωση είναι αυτονόητο ότι σταματάνε όλες οι πράξεις εκτέλεσης αφού πλέον έχουμε ρυθμισμένη οφειλή. Στη δεύτερη περίπτωση μπορεί και πάλι να προστατευτεί ο οφειλέτης, εφόσον ισχυριστεί και αποδείξει ότι η άρνηση των πιστωτών του να δεχτούν την πρόταση του αλγορίθμου ήταν καταχρηστική. Βλ. για παράδειγμα την υπ’ αρ. 367/2024 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Πατρών όπου κρίθηκε καταχρηστική η συμπεριφορά Servicer, λόγω συστηματικής και επί μακρόν παρακώλυσης της ολοκλήρωσης της διαδικασίας υπαγωγής των οφειλετών στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών. Συγκεκριμένα, κρίθηκε πως ο Servicer υπέβαλλε συνεχόμενα αιτήματα διόρθωσης των εγγραφών στην πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού προς δικές του εσωτερικές υπηρεσίες, και όταν οι αιτούντες τον όχλησαν προκειμένου να ολοκληρώσει τις απαντήσεις στα εν λόγω αιτήματα για να ολοκληρωθεί η διαδικασία, ο τελευταίος προέβη στην έκδοση και δεύτερης διαταγής πληρωμής, δυνάμει της οποίας, μάλιστα, προχώρησε σε εκτέλεση. Τελικώς, ο συγκεκριμένος Servicer απέρριψε και την αίτηση των αιτούντων για ρύθμιση των οφειλών τους. Η συνολική του συμπεριφορά κρίθηκε καταχρηστική και άρα ο οφειλέτης έτυχε προστασίας από το δικαστήριο. Επομένως παρατηρούμε ότι η πλατφόρμα του εξωδικαστικού μηχανισμού προβλέπει περιορισμένη αυτόματη προστασία των οφειλετών από πλειστηριασμούς και για την πλήρη αξιοποίηση του συγκεκριμένου νομοθετικού εργαλείου θα πρέπει να παρέμβει η δικαιοσύνη, μετά από προσφυγή του οφειλέτη.

10ετής διαφύλαξη λογιστικών αρχείων (των χρησεων 2024 και στο εξης. *Ν.5104/2024)

Διαφύλαξη λογιστικών αρχείων μετά τον Ν.5104/2024 σε 10ετια των χρησεων 2024 και στο εξης. * και νέος χρόνος παραγραφής Οι αλλαγές που φέρνει ο νέος Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας Η έναρξη ισχύος του Ν.5104/2024 (ΦΕΚ Α΄ 58/19.4.2024) σηματοδότησε μια από τις πιο ουσιαστικές αναμορφώσεις στη φορολογική διοίκηση των τελευταίων ετών. Μεταξύ των διατάξεων που επηρεάζουν άμεσα επιχειρήσεις, λογιστές και φορολογούμενους, ξεχωρίζει η επέκταση της διάρκειας υποχρεωτικής διαφύλαξης των λογιστικών αρχείων, καθώς και η αναδιατύπωση των κανόνων παραγραφής του δικαιώματος του Δημοσίου για διενέργεια ελέγχων. Η αλλαγή αυτή δεν είναι απλώς τυπική. Αλλάζει το πώς πρέπει να σχεδιάζεται η εσωτερική αρχειοθέτηση των επιχειρήσεων, η τήρηση των βιβλίων, καθώς και η διαχείριση κινδύνου ενόψει ελέγχων. Η κατανόηση των χρονικών ορίων είναι κρίσιμη, διότι καθορίζει πότε μια υπόθεση θεωρείται οριστικά “κλειστή” και πότε η μη ύπαρξη αρχείων δεν συνεπάγεται καμία φορολογική κύρωση. Τι ίσχυε μέχρι 18.4.2024 – Πενταετής φύλαξη και παραγραφή Με βάση το άρθρο 13 παρ. 2 του Ν.4987/2022, οι επιχειρήσεις όφειλαν να διαφυλάσσουν τα λογιστικά τους αρχεία (βιβλία, τιμολόγια, αποδείξεις, καταστάσεις) για πέντε (5) έτη από τη λήξη του οικείου φορολογικού έτους. Η ίδια πενταετής προθεσμία ίσχυε και για την παραγραφή του δικαιώματος του Δημοσίου να προβεί σε έλεγχο και να εκδώσει πράξεις επιβολής φόρου ή προστίμου (άρθρο 36 Ν.4987/2022). Η προθεσμία μπορούσε να παραταθεί μόνο όταν: προέκυπταν συμπληρωματικά στοιχεία μετά την πενταετία, ή υπήρχαν ενδείξεις φοροδιαφυγής. Η έκδοση εντολής ελέγχου δεν αποτελούσε και δεν αποτελεί λόγο παράτασης της παραγραφής· πρόκειται για θέση που έχει παγίως κριθεί από τη νομολογία (ΣτΕ 616/2021, 1738/2017, 884/2016) και τη διοικητική πρακτική της ΔΕΔ. Οι αλλαγές του Ν.5104/2024 (από 19/4/2024) Ο νέος Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας καθιερώνει δύο βασικές μεταβολές: α) Δεκαετή υποχρέωση διαφύλαξης Σύμφωνα με το άρθρο 13 παρ. 2: «Ο φορολογούμενος υποχρεούται να διαφυλάσσει τα λογιστικά αρχεία, καταστάσεις και δικαιολογητικά για δέκα (10) έτη από τη λήξη του οικείου φορολογικού έτους.» β) Πενταετή παραγραφή με δυνατότητα επέκτασης Η βασική παραγραφή του δικαιώματος ελέγχου παραμένει πενταετής. Μπορεί να φτάσει έως δέκα (10) έτη, μόνο εφόσον διαπιστωθούν πράξεις φοροδιαφυγής ή προκύψουν συμπληρωματικά στοιχεία μετά τη λήξη της πενταετίας (άρθρο 36 παρ.2 Ν.5104/2024). Με βάση το άρθρο 117 του ίδιου νόμου, οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονται για φορολογικά έτη που αρχίζουν μετά την 19.4.2024, δηλαδή για το φορολογικό έτος 2024 και επόμενα. Πίνακας διαφύλαξης και παραγραφής ανά φορολογικό έτος Φορολογικό έτος Υποχρέωση διαφύλαξης βιβλίων & στοιχείων έως Λήξη παραγραφής (δικαίωμα ελέγχου Δημοσίου) Νομικό καθεστώς 2018 31.12.2024 31.12.2024 Ν.4987/2022 (5ετία) 2019 31.12.2025 31.12.2025 Ν.4987/2022 (5ετία) 2020 31.12.2026 31.12.2026 Ν.4987/2022 (5ετία) 2021 31.12.2027 31.12.2027 Ν.4987/2022 (5ετία) 2022 31.12.2028 31.12.2028 Ν.4987/2022 (5ετία) 2023 31.12.2029 31.12.2029 Ν.4987/2022 (5ετία) 2024 31.12.2034 31.12.2029* Ν.5104/2024 (10ετής διαφύλαξη, 5ετής παραγραφή) *Η παραγραφή μπορεί να επεκταθεί σε 10 έτη μόνο αν αποδειχθεί φοροδιαφυγή ή ανακύψουν νέα στοιχεία. Παραδείγματα εφαρμογής Παράδειγμα 1 – Διαφύλαξη αρχείων Εταιρεία με χρήση 2020 οφείλει να διατηρεί τα λογιστικά της αρχεία έως 31.12.2026. Αν ο έλεγχος κινηθεί το 2027, η μη ύπαρξη βιβλίων δεν συνιστά παράβαση, αφού έχει λήξει η υποχρέωση φύλαξης. Παράδειγμα 2 – Έτος 2024 Για τη χρήση 2024, τα λογιστικά αρχεία πρέπει να διαφυλαχθούν έως 31.12.2034. Αν η ΑΑΔΕ ζητήσει παραστατικά το 2032, ο φορολογούμενος υποχρεούται να τα προσκομίσει, καθώς ισχύει η δεκαετής διαφύλαξη. Παράδειγμα 3 – Παραγραφή υποθέσεων Για χρήση 2019, η ΑΑΔΕ μπορεί να εκδώσει πράξεις έως 31.12.2025. Από 1.1.2026, εφόσον δεν έχει κοινοποιηθεί προσωρινό σημείωμα ελέγχου, το δικαίωμα του Δημοσίου έχει παραγραφεί. Παράδειγμα 4 – Παράταση λόγω φοροδιαφυγής Αν διαπιστωθεί φοροδιαφυγή για χρήση 2020, η παραγραφή μπορεί να φτάσει έως 31.12.2030, και η επιχείρηση οφείλει να διαφυλάξει τα βιβλία έως τότε. Σημαντική σημείωση για τη χρήση 2019 Η υποχρέωση διαφύλαξης των λογιστικών αρχείων και η παραγραφή του δικαιώματος ελέγχου για το φορολογικό έτος 2019 λήγουν την 31/12/2025. Ωστόσο, στην πράξη, η κρίσιμη ημερομηνία είναι η 10/12/2025, καθώς, σύμφωνα με το άρθρο 28 παρ. 4 του Ν.5104/2024, μέχρι τότε πρέπει να έχει εκδοθεί και κοινοποιηθεί το προσωρινό σημείωμα ελέγχου. Η απλή έκδοση εντολής ελέγχου δεν παρατείνει την παραγραφή. Εάν μέχρι τη 10/12/2025 δεν έχει κοινοποιηθεί προσωρινό σημείωμα, το δικαίωμα του Δημοσίου για τη χρήση 2019 παραγράφεται οριστικά και η μη ύπαρξη των βιβλίων ή στοιχείων δεν συνιστά παράβαση. Η διευκρίνιση αυτή έχει καθοριστική σημασία ενόψει της λήξης του 2025, καθώς πλήθος υποθέσεων αναμένεται να κλείσουν οριστικά λόγω παραγραφής. Ειδικές περιπτώσεις διατήρησης αρχείων Πέραν των φορολογικών διατάξεων, πρέπει να σημειωθεί ότι: 1. Αναπτυξιακοί νόμοι και συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα Εθνικοί και ευρωπαϊκοί νόμοι (όπως ΕΣΠΑ, Ταμείο Ανάκαμψης, Horizon Europe κ.λπ.) προβλέπουν δυνατότητα ελέγχου για χρονικό διάστημα που υπερβαίνει την πενταετία, συνήθως δεκαετία. Συνεπώς, τα σχετικά παραστατικά και δικαιολογητικά πρέπει να διατηρούνται για όσο χρόνο απαιτεί κάθε πρόγραμμα. 2. Αρχεία μισθοδοσίας και προσωπικού Τα αρχεία αυτά (συμβάσεις, παρουσιολόγια, δηλώσεις ΕΡΓΑΝΗ, ασφαλιστικές καταστάσεις κ.λπ.) πρέπει να διατηρούνται για δέκα (10) έτη, βάσει της ισχύουσας εργατικής και ασφαλιστικής νομοθεσίας. 3. Πρακτική σύσταση Αν και τα λογιστικά αρχεία που αφορούν χρήσεις έως και το 2023 μπορούν θεωρητικά να καταστραφούν μετά την πάροδο της πενταετίας, προτεινουμε να διατηρούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, τουλάχιστον δεκαετία, ειδικά για επιχειρήσεις που: συμμετέχουν σε προγράμματα χρηματοδότησης ή επενδυτικά σχήματα, έχουν μακροχρόνιες συμβάσεις, ή διατηρούν εκκρεμείς υποθέσεις έναντι της Φορολογικής Διοίκησης. Η παράταση αυτή ενισχύει τη φορολογική ασφάλεια και περιορίζει κινδύνους σε μελλοντικούς ελέγχους ή επανελέγχους.