ΕΥΘΥΝΗ ΔΙΟΙΚΟΥΝΤΩΝ-ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΩΣ, ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΟΝ Ν.4738

Εταιρικοί Διοικητές και Κώδικας Αφερεγγυότητας: Οφέλη και παγίδες αναδημοσίευση από Nomiki Bibliothikh daily Γιώργος Κεφαλάς Ένα καίριο ερώτημα σε περίπτωση υποβολής αίτησης εξωδικαστικού μηχανισμού, κατάρτισης συμφωνίας εξυγίανσης ή πτώχευσης νομικού προσώπου είναι τι ισχύει ως προς την ευθύνη των αλληλεγγύως ευθυνόμενων προσώπων. Πώς ευθύνονται, δηλαδή, οι πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι κλπ έναντι των δημόσιων φορέων μετά την υπαγωγή του νομικού προσώπου στις ως άνω διαδικασίες. Ο Κώδικας Αφερεγγυότητας περιλαμβάνει διατάξεις για τη ρύθμιση των οφειλών φυσικών και νομικών προσώπων (εξωδικαστικός μηχανισμός), την εξυγίανση επιχειρήσεων (εξυγίανση), καθώς και την πτώχευση και την απαλλαγή φυσικών προσώπων και εταιρικών διοικητών (πτώχευση και απαλλαγή). Σε κάθε περίπτωση που μία εταιρεία προχωρά σε μία από τις ως άνω διαδικασίες, ανακύπτει ένα κομβικό ερώτημα: Τι ισχύει σε σχέση με τα αλληλεγγύως ευθυνόμενα πρόσωπα; Με άλλα λόγια, τι επίδραση έχει ως προς την ευθύνη τους ο εξωδικαστικός μηχανισμός, η εξυγίανση ή η πτώχευση της εταιρείας της οποίας είναι διοικητές; Η αλληλέγγυα ευθύνη για οφειλές προς το Δημόσιο και τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης (ΦΚΑ) προβλέπεται στο άρθρο 49 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ΚΦΔ) και στο άρθρο 31 του νόμου 4321/2015, αντίστοιχα. Τα πρόσωπα που φέρουν τις ιδιότητες που αναφέρονται στις εν λόγω διατάξεις (πρόεδροι, διευθυντές, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι κλπ) ευθύνονται, παράλληλα με το νομικό πρόσωπο, για τις προβλεπόμενες οφειλές (φόρος εισοδήματος, παρακρατούμενοι και επιρριπτόμενοι φόροι, ΦΠΑ, ΕΝΦΙΑ, ασφαλιστικές εισφορές). Στο παρόν άρθρο εξετάζουμε τις αντίστοιχες προβλέψεις στον εξωδικαστικό μηχανισμό, την εξυγίανση και την πτώχευση. Εξωδικαστικός μηχανισμός Σε περίπτωση που νομικό πρόσωπο καταρτίσει σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών μέσω της διαδικασίας του εξωδικαστικού μηχανισμού (είτε της διμερούς είτε της πολυμερούς), σύμφωνα με την περ. στ’ του άρθρου 22 του ν. 4738/2020, οι έννομες συνέπειες της ρύθμισης επέρχονται όχι μόνον ως προς τον αιτούντα, αλλά και ως προς τυχόν πρόσωπα που έχουν κατά νόμο εις ολόκληρον ευθύνη για τις οφειλές που υπάγονται στη ρύθμιση. Μάλιστα, σύμφωνα με την Ε. 2065/2022, η επέκταση των αποτελεσμάτων στα αλληλεγγύως ευθυνόμενα πρόσωπα ισχύει και αναφορικά με την αναστολή του άρθρου 18 του ν. 4738/2020, δηλαδή την αναστολή των μέτρων αναγκαστικής είσπραξης και της ποινικής δίωξης (για τα αδικήματα της μη καταβολής χρεών και ασφαλιστικών εισφορών) που συνεπάγεται ήδη η οριστική υποβολή της αίτησης του εξωδικαστικού μηχανισμού. Στον εξωδικαστικό μηχανισμό, λοιπόν, το αλληλεγγύως ευθυνόμενο πρόσωπο απολαμβάνει των ευεργητημάτων που συνεπάγεται τόσο η οριστική υποβολή της αίτησης όσο και η κατάρτιση της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών από το νομικό πρόσωπο (περιορισμός της απαίτησης, αναστολή μέτρων είσπραξης, αναστολή ή παύση της δίωξης για τα αδικήματα της μη καταβολής χρεών και ασφαλιστικών εισφορών, χορήγηση αποδεικτικού ενημερότητας κλπ). Εξυγίανση Διαφορετική είναι η κατάσταση ως προς την περίπτωση της κατάρτισης συμφωνίας εξυγίανσης του νομικού προσώπου με τους πιστωτές του. Έτσι, κατά την παρ. 3 του άρθρου 60 του ν. 4738/2020: «Τα δικαιώματα των πιστωτών κατά εγγυητών και συνοφειλετών εις ολόκληρον του οφειλέτη, καθώς και τα υφιστάμενα δικαιώματά τους σε περιουσιακά στοιχεία τρίτων, περιορίζονται στο ίδιο ποσό με την απαίτηση κατά του οφειλέτη, μόνο αν συμφωνεί ρητά ο πιστωτής, ενώ η παρ. 2 του άρθρου 37 δεν εφαρμόζεται για την παροχή της συναίνεσης αυτής». Η διαδικασία παροχής της συναίνεσης αυτής περιγράφεται αναλυτικά ως προς την ΑΑΔΕ στην Ε. 2117/2021. Αντίστοιχα, ως προς τα προληπτικά μέτρα, η διάταξη της παρ. 5 του άρθρου 50 προβλέπει ότι: «Εφόσον συντρέχει σπουδαίος επιχειρηματικός ή κοινωνικός λόγος, τα παραπάνω προληπτικά μέτρα μπορεί να επεκτείνονται και υπέρ εγγυητών ή λοιπών συνοφειλετών του οφειλέτη». Όπως, άλλωστε, προβλέπεται και στην Ε. 2117/2021: «Όλες οι ως άνω εκ του νόμου αναστολές/απαγορεύσεις (αναστολή μέτρων εκτέλεσης, ασφαλιστικών μέτρων, προθεσμιών παραγραφής, συμψηφισμού, απαγόρευση παρακράτησης στο πλαίσιο χορήγησης αποδεικτικού ενημερότητας ή βεβαίωσης οφειλής για είσπραξη χρημάτων) ισχύουν μόνο ως προς τον οφειλέτη, δηλαδή το φορέα της επιχείρησης για τη ρύθμιση των οφειλών του οποίου έχει κατατεθεί στο δικαστήριο συμφωνία εξυγίανσης προς επικύρωση κι όχι ως προς τα τυχόν συνυπόχρεα με αυτόν πρόσωπα». Ειδικά δε για την περίπτωση της χορήγησης αποδεικτικού ενημερότητας σε συνυπόχρεο πρόσωπο, η ίδια ως άνω Εγκύκλιος προβλέπει ότι: «[…] για την παρακράτηση πρέπει να λαμβάνεται υπ’ όψιν το συνολικό ποσό της οφειλής για την οποία υφίσταται αλληλέγγυα ευθύνη, δεδομένου του μη περιορισμού της ευθύνης των προσώπων αυτών, σε περίπτωση που δεν καταλαμβάνονται από τη δικαστικά επικυρωμένη συμφωνία». Παράλληλα, είναι επιτρεπτή η λήψη μέτρων αναγκαστικής είσπραξης σε βάρος των συνυπόχρεων προσώπων, παρά την υπογραφή συμφωνίας εξυγίανσης από το νομικό πρόσωπο. Προκύπτει, λοιπόν, ότι στο πλαίσιο της εξυγίανσης, το αλληλεγγύως ευθυνόμενο πρόσωπο απολαμβάνει μερικώς μόνο τα ευεργετήματα που συνεπάγεται η συμφωνία. Έτσι, αναστέλλεται η ποινική δίωξη για τα αδικήματα της μη καταβολής χρεών και ασφαλιστικών εισφορών και χορηγείται αποδεικτικό ενημερότητας (υπολογιζομένου, ωστόσο, του ποσοστού παρακράτησης επί του συνολικού ποσού της οφειλής), ωστόσο, δεν αναστέλλονται τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης σε βάρος του και δεν περιορίζεται το ποσό της οφειλής του έναντι του Δημοσίου/ΦΚΑ. Το συνυπόχρεο πρόσωπο εξακολουθεί, λοιπόν, να ευθύνεται έναντι του Δημοσίου και των ΦΚΑ στον ίδιο βαθμό που ευθυνόταν και πριν από την κατάρτιση της συμφωνίας εξυγίανσης. Πτώχευση Σε περίπτωση πτώχευσης του νομικού προσώπου, εφαρμόζεται ως προς τον διοικητή το άρθρο 195 του ν. 4738/2020 (. Το τελευταίο προβλέπει την απαλλαγή του συνυπόχρεου προσώπου από κάθε ευθύνη για οφειλές του νομικού προσώπου (για τις οποίες έχει αλληλέγγυα ευθύνη λόγω της εκπροσωπευτικής ή διοικητικής του σχέσης με αυτό) που προέκυψαν εντός της ύποπτης περιόδου ή και εντός 36 μηνών που προηγήθηκαν αυτής, με την πάροδο 36 μηνών από την υποβολή της αίτησης πτώχευσης ή 24 μηνών από την κήρυξη αυτής ή την καταχώριση της επωνυμίας του νομικού προσώπου στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας (ΗΜΦ). Το συνυπόχρεο πρόσωπο, λοιπόν, μπορεί να απαλλαγεί για τις οφειλές που προέκυψαν κατά τα τελευταία 3 έως 5 έτη πριν από την υποβολή της αίτησης πτώχευσης. Τα ευεργετικά αποτελέσματα της απαλλαγής εκτείνονται και στο ποινικό σκέλος της υπόθεσης (βλ. ά. 198Α και Υπουργική Απόφαση 44510 ΕΞ 2021). Πάντως, το συνυπόχρεο πρόσωπο, μπορεί να στερηθεί την απαλλαγή, σε περίπτωση που ασκηθεί προσφυγή κατά της απαλλαγής του από τους δημόσιους φορείς, κατά την παρ. 2 του άρθρου 195, και αυτή γίνει δεκτή. Το δικαστήριο θα κρίνει υπέρ της απαλλαγής, εφόσον το φυσικό πρόσωπο επιδεικνύει καλή πίστη κατά την κήρυξη της πτώχευσης και κατά τη διάρκειά της, είναι συνεργάσιμο με τα όργανα της πτώχευσης, δεν ευθύνεται για παρέλκυση ή δόλια πρόκληση αυτής, η πτώχευση δεν οφείλεται σε δόλιες ενέργειές του και δεν έχει καταδικαστεί για κάποιο πτωχευτικό αδίκημα ή για κακουργηματική κλοπή, υπεξαίρεση, απάτη ή πλαστογραφία.